Flevokust Haven: waar economie en ecologie elkaar versterken
Een haven en bedrijventerrein waar volop wordt gebouwd én waar tegelijkertijd ruimte ontstaat voor nieuwe natuur. Op Flevokust Haven gaan economische ontwikkeling en ecologie vanaf het begin hand in hand. Met een bijzondere aanpak van de bodem, nieuwe natuurgebieden, wadi’s, bomenrijen en bloemrijke kruidenmengsels wordt gewerkt aan een bedrijventerrein dat niet alleen functioneel, maar ook groen, biodivers en klimaatbestendig is.
Flevokust Haven ligt op een plek met een bijzondere geschiedenis. Na de drooglegging van Flevoland werd hier een grote viskwekerij voor zoetwatervis aangelegd. Vanaf het begin van de jaren negentig raakte deze buiten gebruik. Een deel van de oude visvijvers en dijken is nog altijd herkenbaar in het landschap.
Klaas de Jonge, projectmanager civiele techniek bij de gemeente Lelystad, vertelt: “In 2016 hebben we toestemming gekregen om het gebied tot ontwikkeling te brengen. Toen is er bij Flevokust Haven al voor gekozen om dit natuurinclusief te doen.” Daarbij ging het niet alleen om het terugbrengen van natuur die door de ontwikkeling verdween. De ambitie lag hoger: een sterker en veerkrachtiger ecosysteem creëren dan er oorspronkelijk aanwezig was.
Natuur vanaf het begin onderdeel van het ontwerp
Waar natuur bij gebiedsontwikkeling soms pas achteraf wordt toegevoegd, is ecologie op Flevokust Haven vanaf het begin meegenomen. Natuur, water, bodem, infrastructuur en bedrijvigheid zijn in samenhang bekeken. Dat vraagt om nauwe samenwerking tussen de gemeente Lelystad, de provincie Flevoland, ecologen, ingenieurs en andere betrokken partijen. Samen zoeken zij naar oplossingen die niet alleen de economische ontwikkeling van het gebied mogelijk maken, maar ook ecologische meerwaarde opleveren.
“Op Flevokust Haven dachten we bij de start van het project al na over een oplossing om economie en ecologie samen te laten werken. Vaak wordt er eerst en alleen nagedacht over de economische efficiëntie van een bedrijventerrein. Maar door ecologie onderdeel van de basis te laten zijn, komen we nu tot een uniek ecologisch systeem en daar zijn wij heel trots op”, aldus De Jonge. Het resultaat is een bedrijventerrein waar ruimte voor bedrijven samengaat met ruimte voor water, bomen, planten, insecten en andere dieren.
Aan de zuidzijde van Flevokust Haven ligt inmiddels een natuur- en compensatiegebied van zo’n 24 hectare. Hier is onder meer ruimte voor bevers en otters. Op andere plekken in het gebied zorgen bomenrijen, watergangen, wadi’s en kruidenrijke beplanting voor nieuwe leefgebieden en verbindingsroutes.
Unieke werkwijze voor de bodem
Een belangrijk onderdeel van de ecologische aanpak bevindt zich onder de grond. De bodem van Flevokust Haven vertelt het verhaal van het vroegere landschap. Waar nu bedrijvigheid ontstaat, lag ooit de Zuiderzee. In de verschillende bodemlagen zijn de vroegere invloeden van zout en zoet water nog altijd zichtbaar, onder meer door de vele schelpen in de grond. Die bodem is niet vanzelfsprekend geschikt om direct nieuwe bomen en planten in te laten groeien. Daarom wordt gewerkt met een bijzondere methode om de bestaande bodem te herstellen en versneld te laten rijpen.
“We gaan geen grond aanvoeren voor de bomen en we gaan ook niets afvoeren”, vertelt ecoloog Liselotte Coenen. “We gaan de aanwezige bodem zodanig revitaliseren dat die geschikt wordt voor het project. Dat is bijzonder. Het is voor het eerst in Europa dat het op deze manier gebeurt.”
Door de grond binnen het gebied te hergebruiken, hoeven grote hoeveelheden materiaal niet te worden aan- en afgevoerd. Dat beperkt het aantal transportbewegingen en voorkomt verspilling van waardevolle grondstoffen. Tegelijkertijd wordt de bodem stap voor stap geschikt gemaakt voor een gevarieerder en duurzamer ecosysteem.
Water, bomen en bloemrijke verbindingen
Ook boven de grond wordt gewerkt aan meer biodiversiteit. Wadi’s vangen regenwater op en laten het geleidelijk in de bodem zakken. Daarmee helpen ze wateroverlast tijdens hevige buien te voorkomen en houden ze water tijdens droge perioden langer vast. Tegelijkertijd vormen ze een aantrekkelijke leefomgeving voor planten, insecten en andere dieren.
Langs verschillende delen van het terrein worden bomen aangeplant. Deze bomen bieden niet alleen verkoeling en beschutting, maar vormen ook herkenbare vliegroutes voor vleermuizen. Bloemrijke kruidenmengsels trekken uiteenlopende soorten insecten aan en zorgen door hun onderlinge verschillen voor een sterker geheel.
Juist die variatie is belangrijk. Iedere boom, plant en bloem heeft een eigen functie binnen het ecosysteem. Samen zorgen ze ervoor dat het gebied beter bestand is tegen hitte, droogte, hevige regenval en andere gevolgen van een veranderend klimaat.
Meten, leren en blijven verbeteren
De ecologische ontwikkeling van Flevokust Haven stopt niet zodra de bomen en bloemen zijn geplant. Op verschillende plekken wordt gemeten wat er in het gebied gebeurt. Sensoren verzamelen informatie over onder meer de bodem, waterberging, weersomstandigheden, hitte, wind en biodiversiteit. Met die gegevens kan gericht worden bijgestuurd en kan het bedrijventerrein zich steeds verder ontwikkelen.
Die aanpak past bij de bredere duurzaamheidsambitie van Flevokust Haven. Het gebied ontwikkelt zich tot een BREEAM-gecertificeerd bedrijventerrein. Daarbij wordt niet alleen naar afzonderlijke gebouwen gekeken, maar ook naar de kwaliteit en toekomstbestendigheid van het hele gebied.
“ Op Flevokust Haven vonden we een oplossing om economie en ecologie samen te laten werken. ”
Klaas de Jonge